Przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16)
PRAWNIK KOSZALIN ADWOKAT KOSZALIN
W dniu 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny (TK) w pełnym składzie orzekł w sprawie P 10/16, dotyczącej zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa.
Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone pytania prawne dwóch sądów rejonowych dotyczące tego, czy możliwe jest nabycie takiego prawa przez zasiedzenie, jeżeli urządzenia przesyłowe (np. linie energetyczne, gazociągi, wodociągi) zostały posadowione na cudzym gruncie bez formalnej podstawy prawnej, bez decyzji administracyjnej ograniczającej prawo własności.
Konstytucyjne podstawy rozstrzygnięcia
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, rozumiane w ten sposób, że umożliwiały przedsiębiorcom przesyłowym lub Skarbowi Państwa nabycie prawa do korzystania z cudzych gruntów przez zasiedzenie na zasadzie odpowiadającej służebności przesyłu, są niezgodne z Konstytucją RP (art. 21 ust. 1 – ochrona własności; art. 64 – wolność działalności gospodarczej; art. 31 ust. 3 – zasada proporcjonalności oraz art. 2 – zasada demokratycznego państwa prawnego).
Podstawowe tezy wyroku
1. Niemożność zasiedzenia służebności przesyłu sprzed 2008r.
Przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu (art. 305¹–305⁴ k.c. wprowadzonych 3 sierpnia 2008 r.) nie istniała możliwość nabycia prawa odpowiadającego służebności przesyłu przez zasiedzenie. Orzecznictwo sądowe, które tworzyło taką możliwość, dopuszczało tym samym nowe ograniczone prawo rzeczowe, którego ustawa nie przewidywała.
2. Naruszona zostaje zasada numerus clausus praw rzeczowych
TK podkreślił, że bezumowne ustanowienie takiego prawa bez odpowiedniej podstawy ustawowej narusza konstytucyjną ochronę własności, a także podstawowe zasady prawa rzeczowego.
3. Sądy w niektórych przypadkach stosowały wykładnię prawotwórczą
Dotychczasowe orzeczenia sądów (w tym Sądu Najwyższego) dopuszczały możliwość zasiedzenia prawa na rzecz przedsiębiorstw przesyłowych sprzed 2008 r., mimo że przepisy tego nie przewidywały – co według TK było niedopuszczalną praktyką.
RADCA PRAWNY KOSZALIN PRAWNIK KOSZALIN
Skutki praktyczne wyroku
Dla właścicieli nieruchomości
Wyrok jest istotny pod względem wpływu na właścicieli gruntów, na których znajdują się sieci przesyłowe:
- Możliwość dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu za okres, w którym korzystano z nieruchomości bez tytułu prawnego.
- Szansa na odszkodowania i wynagrodzenie za obecność urządzeń przesyłowych – w praktyce kwoty mogą być wysokie zależnie od rodzaju infrastruktury i okresu korzystania.
- Możliwość wznowienia prawomocnych postępowań dotyczących zasiedzenia przeprowadzonych w ciągu ostatnich 10 lat – właściciele mają 3 miesiące od wejścia w życie wyroku TK na złożenie skargi o wznowienie.
Dla przedsiębiorstw przesyłowych
Firmy energetyczne, gazowe, telekomunikacyjne i inne podmioty infrastrukturalne stoją przed istotnymi wyzwaniami:
- Konieczność uzyskiwania służebności przesyłu na zasadach ustawy za wynagrodzeniem, zamiast polegania na zasiedzeniu.
- Ryzyko fali pozwów sądowych o wynagrodzenie lub odszkodowanie za bezumowne korzystanie z gruntów.
Praktyka sądowa po wyroku
Chociaż sam wyrok nie reguluje wszystkich szczegółów proceduralnych, otwiera drogę do intensyfikacji sporów sądowych oraz negocjacji między właścicielami a przedsiębiorstwami przesyłowymi.
Jakie zmiany dla prawa cywilnego i nieruchomości?
Wyrok z 2 grudnia 2025 r. można uznać za przełomowy dla prawa rzeczowego i cywilnego w kontekście infrastruktury przesyłowej:
- Podkreśla konieczność formalnego tytułu prawnego do korzystania z cudzych gruntów.
- Ogranicza praktykę zasiedzenia w sytuacjach, które nie zostały przewidziane przez ustawodawcę.
- Wzmacnia konstytucyjną ochronę własności, co ma szczególne znaczenie dla właścicieli gruntów i rolników.
Wskazówki dla właścicieli – kiedy szukać pomocy prawnej?
Jeśli na Twojej nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe i zastanawiasz się nad możliwymi roszczeniami:
- Rozważ konsultację z prawnikiem z Koszalina – nasza Kancelaria prawna w Koszalinie specjalizuje się w prawie nieruchomości i prawie cywilnym tel. 694-344-200,
- Pomagamy w analizie sytuacji prawnej, ocenie szans na wynagrodzenie lub odszkodowanie, a także w ewentualnym przygotowaniu wniosków o wznowienie postępowań (prawnik Koszalin).
- Ekspertyza naszego doświadczonego adwokata lub radcy prawnego może być kluczowa przy ocenie wartości roszczeń i ryzyk procesowych.
Podsumowanie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) to jedno z najważniejszych orzeczeń w obszarze prawa nieruchomości i służebności przesyłu w ostatnich latach. Stanowi jasne stanowisko, że zasiedzenie służebności przesyłu sprzed 2008 r. jest niezgodne z Konstytucją, co otwiera szerokie pole działań prawnych dla właścicieli gruntów, a jednocześnie nakłada znaczne obowiązki na przedsiębiorstwa przesyłowe.
Porada prawna Koszalin Radca prawny